Triode Dick's Page
Attilla

Single ended 300BXLS versterker

Een audiofiele barbaar deel 2...

Update:7-3-2004

De voeding...

Dat de gebruikte elektronica niet de bottleneck mag vormen, mag duidelijk zijn, anders heeft het nog weinig zin om zoveel werk in de UGT te steken.

De voeding krijgt Black Gate WKZ. Een grote investering, zeker, er zijn er in totaal vier nodig. Reken maar op 85 euro per stuk en bingo, de zoveelste aanslag op de knip… Aan de andere kant, een armada olie C’s in je versterkers is ook verre van goedkoop. Oude afgeleefde troep hoort niet in deze versterker en dan ben je aangewezen op bijvoorbeeld ASC olies, of NOS pio’s. Dan ben je ook een behoorlijk bedrag kwijt. De BeeGee WKZ heeft voor mij, in deze toepassing een groot voordeel: zijn compactheid. Er zitten twee 47uF condensatoren in een enkele compacte behuizing. Een gat in het chassis is alles wat verlangd wordt om veel ruimte te besparen. Een tweede voordeel is de grotere capaciteit. Dat zal de versterker meer puf geven om wat moeilijker speakers ook van repliek te dienen. Het uitgangsvermogen is ongeveer 20 Watt per kanaal, wat toch al meer mogelijkheden geeft op dit vlak dan een 7 Watt klassieke 300B bak. De laatst is in mijn thuissituatie ook voldoende, maar er zijn plenty speakers die graag wat meer lusten.

Natuurlijk, ik weet ook wel dat het een lachertje is dat elco's voor zo veel geld aan de man gebracht worden,en let voor de gijn eens op de heftige prijsverschillen bij de toeleveranciers.. Wat zouden deze c's werkelijk kosten, direct vanaf de productieband? Maar er is geen echt alternatief voor deze condensator wat veel voordeliger uit valt. Het verdwijnen van de Elna Cerafine heeft daar ook niet echt aan meegeholpen.

Het gebruik van dit model C’s maakte het mogelijk dat de Little Ceasar zo’n mooie korte bedrading kon krijgen. Ook deze Black Gates werden weer uitvoerig in de Big C voeding geprobeerd. En de resultaten zijn zo fraai dat ik ze laat zitten. De grotere capaciteit geeft de versterker ook meer body, losheid en ‘schwung’ in minder makkelijke speakers (lees: speakers die meer stroom vragen door bijvoorbeeld een 4 Ohm impedantie).

De voedingtrafo is een verhaal apart. Wel wat groot voor een 20 watt versterkertje… Wat levert dat overdreven fysiek nou op? Ten eerste: afwezigheid van wat voor voelbare trilling. Ten tweede: het is een koele jongen, met een continu werktemperatuur die niet ver boven de omgevingstemperatuur uitgaat. En als klap op de vuurpijl: de trafo is volgens zogenaamde ‘medische specs’ gewikkeld. Hoogfrequent parasitaire rommel uit het net wordt zoveel mogelijk de weg geblokkeerd door de wikkelmethode en meerdere statische schermen. De lekstroom van primair naar secundair is bijzonder laag. De 'inrush' stroom bij het inschakelen is zeer laag. Je hoort niks, geen 'blomb' of zo, helemaal nada niks. Bij de eerste keer op de werkbank twijfelde ik of de spanning er wel op stond. Toch niet alledaags op een gewone audiobak.

Om de bedrading zo overzichtelijk en kort mogelijk te kunnen houden is de trafo plat op het chassis gelegd. Een positieve ervaring die is opgedaan met alweer het Little C project. Je ziet, de kruisbestuiving is er royaal.


Je kunt zeggen dat Attilla een versterker is geworden waar alle positieve dingen uit eerdere projecten in zijn verwerkt, maar dat de onderdelen kwaliteit nog veel verder gaat, en dan in het bijzonder die van de uitgangstrafo’s.

Laten we even door de componenten lopen…

De voeding voor de driver en eindbuis krijgen zoals in de Big C al het geval is ieder hun eigen circuit. De eindbuis begint met de ‘83’ kwikdampgelijkrichter. Een machtig fijn buisje, vind ik zelf, maar niet helemaal een kind zonder zorgen. De ’83’ is geen ultradegelijke buis als de CV378/GZ37, maar moet met beleid behandeld worden. Eerst goed op temperatuur laten komen, dan pas de hoogspanning er op. Een 83 die goed behandeld wordt kan lang mee, maar doe je nonchalant, is de kans op uitval niet gering. De wel oerdegelijke GZ37, de enige buis waar ik er nog nooit één van uitgefikt of opgebrand heb, is ook inzetbaar. Een paar extra spanningtaps op de voedingtrafo maakt dat mogelijk. De hogere spanningval ten opzichte van de ‘low drop 83’ wordt daarmee gecompenseerd. Een 5Z3 kan zo worden gebruikt, een GZ37 of 5U4 heeft een andere buishouder nodig. Octal in plaats van UX4.

 

De AZ1 op het driverkanaal is een oude bekende. Een RGN1064 of AZ11 is op de voet na identiek. De mooiste, vind ik zelf, is de mesh anode uitvoering, die helaas zeldzamer en zeldzamer wordt. Die buis is reeds lang door snode handelaren omarmd als geldgenerator. Dan zit er niks anders op, wat geen straf is, om de gewone AZ1 te gebruiken. Die is nog goed vindbaar omdat ze met miljoenen en decennia lang geproduceerd zijn. Vooral in ons eigen kikkerlandje zijn ze wijd en zijd verspreid.De condensatorbezetting is mooi overzichtelijk met de twee dubbel Black Gate WKZ’s. Direct achter de ‘83’ moet zuinig met capaciteit worden omgesprongen en dat is hier gedaan door een 6uF olie c te gebruiken. De AZ1 krijgt eveneens een mooie olie c als buffer. Beide kringen hebben daarachter een dubbel pi-filter. Twee smoorspoelen, en de beide BG’s. De condensatorbank neemt beduidend minder ruimte in dan in bijvoorbeeld de Big C, met zijn hoeveel olie c’s, waardoor de smoorspoelen nu benedendeks kunnen blijven, wat gezien de fysieke omvang van de voeding en uitgangstrafo geen luxe is.

 

chokes...

De smoorspoelen zijn erg lux dit keer, en het aantal is ook groter dan voorheen, door het dubbel pi-filter voor zowel voor als eindtrap. De smoorspoelen moesten ook wat aparts worden. Een beetje overgedimensioneerd, om een mooi lage Ohmse weerstand te krijgen. Ik wil een snelle strakke voeding voor de eindbuis.

Dit speelt minder in een klassieke 300B schakeling, maar de opgevoerde eindpitten kunnen behoorlijk meer stroom leveren als het gevraagd wordt, maar dan moet de voeding het wel kunnen leveren. Dat speelt vooral in de lage frequenties een rol. Vier amorfe kern chokes per kanaal nemen nogal wat ruimte in. De overige componenten zijn ook niet mals, daarom wordt hier het mooiste materiaal gebruikt wat ik ken. Ik had de smaak van amorfe chokes al mogen proeven in de Goliath 211 versterker en hoewel het geen dag en nacht verschil geeft met gewone bandkernen, is het de moeite en kosten waard in een prestigeproject als dit. Het zit hem weer in de kleine dingen, zoals altijd in onze hobby. Je moet eigenlijk onbehoorlijk investeren voor een verbetering die de moeite waard is. Of zo’n bedrag beter aan muziek kan worden besteed is een vraag die regelmatig in mij opkomt…

 

Een bijzonder mooie ontdekking...

De weerstanden zijn een niet zo lang geleden ontdekt type. Ik ben ze steeds meer gaan toepassen en vind de kwaliteit subliem. Op het niveau van de ‘normale’ bekende audiofiele (lees: vooral prijzige) weerstanden. Het zijn carbontypes die in 1 en 3 Watt te koop zijn.

Ultraprijzig natuurlijk…'ahum, kom op zeg, wel een beetje eerlijk blijven… '

Nee, zonder gein, ik vond ze in de bakjes van de plaatselijke elektronicawinkel. De man achter de balie kan er niet veel over vertellen (let wel, het is een normale nog ouderwets knusse elektronicazaak, geen audiozaak waar ze het niet wíllen vertellen…), behalve dat het hedendaagse productie is en ze vooral door audiohobbymensen in de omgeving gevraagd worden. De kosten zijn absoluut on-audio’s, een paar dubbeltjes voor de 1-watter en het dubbele voor de 3-watter. Als deze kwaliteit onder een fantasiemerknaam in de selecte audiocomponentenhandel aan de man zou worden gebracht betaalde je waarschijnlijk een veelvoud, in de trant van 1, 2 á 3euro per stuk, wat voor waarde er maar aan wordt toegeschreven: `mmm, klinkt toch zeker als een 3 euro weerstand...´

volgende pagina >>>

Attilla deel 1: Inleiding...
Attilla deel 2: Componenten...
Attilla deel 3: Verdere details...
   
Schema versterker... Het schema van het versterkerdeel
Schema voeding... Het schema van het voedingdeel
   
www.ae-europe.nl Wat is de Attilla zonder trafo´s?...
www.eurogram.nl KR Audio 300BXLS eindbuis.
www.jacmusic.com Emission Labs 300BXLS eindbuis.
www.acoustic-dimension.com Voor Black Gate condensators...
Explorer Een nog ouderwets prettige elektronicawinkel...
http://www.conrad.nl Heel veel elektronica en andere componenten...