Triode Dick's Page
Centurion.
Een niet moeilijke 300B
single ended versterker.
Bladzij 4
Beschijving.
De schakeling...
De opzet was een mooie 300B single ended
versterker te maken zonder extreem dure componenten. De ingangsgevoeligheid
moest zodanig zijn dat een regelbare cd speler of dac direct aan te sluiten
zou zijn. Wel een volumeregelaar dus, maar gewoon één paar ingangsbussen.
De dac die hier gebruikt wordt heeft meerdere digitale ingangen. Maar het
is natuurlijk gewoon mogelijk een aantal inputs met bijbehorende schakelaar
op de versterker te zetten.
Voor
de ingangsbuis/driver kwam ik uit op een 6SL7GTA in zogenaamde "mu-follower"
schakeling. Meer versterkerking en een lagere uitgangsimpedantie dan een
standaard SRPP of geaarde kathode schakeling. Wat is een mu-follower nou
eigelijk? Ook de benaming "totem paal" wordt wel gebruikt. Niet zo'n gekke
naam. Neem een standaart SRPP, maar gebruik voor de bovenste buishelft een
veel grotere kathodeweerstand. Of als je het vanuit de onderste buishelft
bekijkt, een veel grotere anodeweerstand…. De spanningszwaai op het rooster
van de bovenste triode wordt door de hogere weerstandwaarde dan een stuk
groter. En, mooie bijkomstigheid, de uitgangsimpedantie een stuk lager lager.
Beiden zijn dingen die hoog op een verlanglijstje staan. Vaak is het of
het één of het ander. Maar,… door de hogere weerstand zal de negatieve roosterspanning
van de bovenhelft veel te laag (andersom denken!) worden en zo ook de stroom
door de buis! Vandaar een extra weerstand toegepast die als kathodeweerstand
gaat dienen. Met weer dezelfde waarde als de kathodeweerstand in de onderste
buishelft. De 1 Mega Ohm roosterlekweerstand aangebracht tussen de beide
weerstanden legt het rooster nu wel op het goede potentiaal.
De zogenaamde stopweerstanden van
2K7 houden eventuele hoogfrequent problemen buiten de deur. De waarde daarvan
is niet kritisch. Ik gebruik 2K7 simpelweg omdat ik een mooie hoeveelheid
Alan Bradley's heb liggen. De toepassen van de extra 8K2 bootstrapweerstand,
zo wordt 'ie genoemd, heeft wel een extra condensator op zijn geweten. Om
de anode van de onderhelft aan het rooster van de bovenhelft, alleen voor
muzieksignalen, te koppelen. Maar met een kwaliteits condensator is de zegen
groter dan de vloek. Voor de 0,22 µF koppel condensator naar de eindbuis
ook de beste kwaliteit gebruiken. 
De
300B hoeft weinig introductie. In deze versterker zit een JJ300B. Die past
mooi binnen het gewenste budget en is helemaal geen verkeerde buis. Goed
en betrouwbaar. De ontbrompotmeter krijgt weer de bekende bypass. In de
kathode heb ik een mA meter gezet. Mochten er nog zure lieden zijn die denken
dat een metertje de geluidskwaliteit negatief beďnvloed, wijs ik op de kathode
ontkoppel condensator die…. Er zijn nu eenmaal mensen die overal beren in
zien. Ik ken weinig hobby's met zo'n enorm aantal mensen die roomser dan
de Paus zijn als in onze audioliefhebberij. Ik hoor geen nadelige gevolgen,
maar heb heel veel plezier van deze "monitor" die het mogelijk maakt perfect
de eindbuis in de gaten te houden. Maar mocht je niet overtuigt zijn? Zet
een schakelaar over de mA meter! O,… een schakelaar heeft ook…. "Bedankt
voor de tip! Wat drinken? Een glaasje azijn?"….
De voeding...
Elk kanaal krijgt zijn eigen gelijkrichter.
Mooi op zijn plek is hier de RCA 5R4GY. Zijn nog in flinke aantallen te
koop. De afvlakcondensator is een 22 µF MKP van Solen. Daarna een 10H smoorspoel
en vervolgens een 33 µF buffercondensator. De afvlakking is door het pi
filter meer dan voldoende om de eindbuis een mooie gelijkspanning aan te
bieden. De voortrap wordt nog eens extra ontkoppeld door een 50K weerstand
en een 1 µF papier in olie condensator. MKP's hebben een brutalere klankbalans.
Ook de JJ300B is wat spitser van klank. Dat kan teveel zijn als er ergens
anders niet wordt gecompenseerd met vriendelijker klinkende componenten.
Ik gebruik daarom een papier in olie c in de voortrap. Met dezelfde reden
heb ik een Jensen koppel condensator tussen de beide buishelften van de
mu-follower toegepast. De koppeling naar de eindbuis is in deze versterker
ook een pio condensator. Een Westcap militaire c. Net als de 1µF voeding
condensator, vaak te vinden op radiomarkten en dumpzaken. De kathode ontkoppel
elco's in zowel voor als eindbuis zijn erg belangrijke componenten. Gebruik
kwaliteit als Black Gate, Elna Cerafine of Nichicon Muze. Maar in geen geval
een standaard rot elcootje! De prijs voor een goeie is niet zo hoog dat
rotsooi gerechtvaardigd is. Het maakt of breekt je versterker. In de voortrap
een 16 Volt type toepassen, in de eindtrap een 100 Volt exemplaar.
In
de uitgangstrafo is een bandkern gebruikt. Nog niet zo lang geleden was
dat een luxe oplossing. De metingen en luisterervaring met deze versterker
bevestigden de hoge kwaliteit van dit kernmateriaal. Erg mooie UGT's. De
voedingstrafo is een koel type. Na drie dagen aanstaan is de temperatuur
nog maar 35 graden Celsius. Een hele goeie zaak. Het vervelende duo "Brom
en tril" zijn in geen velden en wegen te vinden. De hele versterker vaart
er wel bij. Ondanks deze positieve berichten de voedingstrafo altijd ontkoppelen
met rubbertules. Maak daar een gewoonte van: voedingstrafo's op rubber!
De smoorspoelen zijn in de kast gemonteerd. Als je ze op het chassis wilt,
is er een kapje bij te krijgen.
Luisteren...
Het luisteren van deze "simpele" versterker
liet direct een positieve indruk achter. Een mooi gedetaileerd beeld. Zonder
enige scherpte. De versterker overtuigde me meer dan ik verwacht had. Laat
me wel nadenken wat er allemaal extra nodig is om het nog mooier te krijgen.
Veel geld en arbeid. Is het dat wel allemaal waard? Ik ben een gedreven
hobbyist, dus ik vind van wel. Ik wil de grenzen verkennen. Mensen die deze
Centurion meer dan genoeg vinden kan ik ook heel goed begrijpen. Die zijn
veel realistischer dan ik ben eigelijk. Met de Centurion kun je muziek luisteren.
Uren achter elkaar. Geen greintje luistermoeheid, gewoon opgaan in de muziek….
Het niet geringe verschil in uitgaven
kan je in heel veel muziek steken. Of investeren in betere periferie. Het
was al met al verrekte lekker luisteren.
Ook nog even wat andere 300B's ingeprikt. De versterker liet de mij bekende
verschillen tussen de verschillende types duidelijk horen. De WE300B, compleet
over de top en hier zijn doel voorbijschietend, doet het wonderschoon in
de Centurion. De combinatie klikt.
De KR is ook hier een goeie vooruitgang op de JJ300B, en toonde zijn krachtige
volbloedige "performance". Maar het prijsverschil tussen de laatste en de
eerst genoemde luxere paarden is meer dan de hele versterker bij elkaar!
Ook een Svetlana 300B kwam goed tot zijn recht. Wat vloeiender in het middengebied
en meer zijde achtig in het hoog. Dit alles toont wel de kwaliteit van de
Centurion, die laat alle veranderingen overduidelijk horen. Maar ook dat
de JJ300B zonder concurrentie is, in zijn klasse. Om die te overtreffen
zul je de bankrekening onbehoorlijk moeten plunderen. Is het me dat waard?
Ja, want ik....bla bla....grenzen...
Tjonge wat een hobby! En wat ben ik toch gek eigelijk... Heeeerlijk!
<<
Bladzij 1
<< Bladzij 2
<< Schema's en metingen.