Triode Dick's Page
Goliath

Single ended 211 versterker

Deel 3
Update:14-3-2004

De voortrap/driver heb ik wegens praktische redenen met een gescheiden voedingstrafo uitgevoerd, met de AZ1 gelijkrichter en een CLC afvlakking met olie condensatoren. Als er een volle brug wordt gebruikt voor de gelijkrichting moet er een extra hoogspanningwikkeling zijn voor het drivercircuit. De grote trafo zou dan wel erg vol worden, Vlaamse audiokennis Walter stuurde me een stel mooie Spraque Vitamin Q olie C’s van 10uF/600Volt. Plus een paar GE 8uF/1000Volt olies. Hagelnieuw in doos… Ik val van mazzel nog eens van mijn luisterstoel…

De overige condensatoren komen uit ruilhandel en van bovengenoemde markten. Vooral de eerste condensator achter de hoogspanningsgelijkrichter krijgt het te verduren, daar is een 2uF/1500uF type gebruikt, van Aerovox. Deze buffercondensator heeft nog een behoorlijke rimpel op de gelijkgerichte spanning. De gelijkrichtbrug met vier indirect verhitte buisjes zorgt wel voor een heerlijke langzaam aan actie na het inschakelen. Het duurt zeker driekwart minuut voor de spanning op zijn hoogtepunt is. Na de eerste smoorspoel wordt het een stuk vriendelijker. Eerst een TLC olie condensator van 8uF en na de tweede choke de 10uF GE pio. Wat bij elkaar een schone spanning geeft, en een stille versterker. Ik meet nog geen 1mV~ restbrom aan de luidsprekerklemmen. De voortrap doet het in eerste instantie met 8 en 15 uF en een choke van 10 Henry. Later vervangen door een 20H spoel. Maar daar lees je verderop meer over.

Never change a winning team...

De drivertrap was bekend. Dat zou de ‘one and only’ ‘mu-stage’ worden…geen gelul. Dezelfde die zo mooi werk verricht in de Big C en nieuwe Attilla versterkers. De drivers in deze versterkers en in de Goliath zijn zo goed als identiek. ‘Never change a winning team’… De laatste zijn alleen verder getuned op een grotere onvervormde uitgangspanning. Een punt van aandacht bij het gebruik van een 211 eindbuis is de flinke Millercapaciteit die door de driver overwonnen moet worden bij het aansturen van de eindbuis. Daar is een stevige driver voor nodig. Een dweil van een driver geeft hier een dweil van een versterker. Een 211 eindpit aansturen met een ECC83, 6SL7 of iets dergelijks is hetzelfde als een Mercedes met een motor uit een lelijke eend onder de motorkap, je komt vooruit, maar daarmee is alles gezegd…tuftuf…

De eerste proeven lieten niet veel te wensen over, de 227/D3a Mu-stage had geen enkele moeite met deze eindpit, die minder gemakkelijk is dan het op het eerste oog lijkt. Er is niet eens zo veel spanning nodig voor maximale uitsturing, het voordeel van een buis met een versterkingfactor van 10, maar door het Miller syndroom heb je zo een hoog af filter gemaakt. Niet wenselijk. De versterker (en dan met name zijn bandbreedte) heeft het al moeilijk genoeg met de voor de 211 noodzakelijke uitgangstrafo, die een 10KiloOhm primaire heeft.

In de praktijk zie je veel uitgangstrafo’s voor dit type versterkers (te) vroeg de pijp aan Maarten geven naar het hoog toe. Het leeuwendeel van de aangeboden UGT’s voor 211 versterkers komt nauwelijks boven de 20 KHz uit. En ik heb ze nog erger gezien… Veel te krap in mijn ogen. De Tango’s horen van deze trafo’s bij de beste die gemaakt zijn. 35 KHz bij -3dB is voor deze klassieker geen probleem.

Een UGT met een primaire wikkeling van 10K is veel minder gemakkelijk breedbandig te krijgen dan een uitgangstrafo voor bijvoorbeeld een 300B versterker met een RA van 3K5. De wikkelcapaciteit is bij een 10K trafo buitengewoon kritisch. Als je daarbij ook nog een driver/eindbuiscombinatie gebruikt die van zichzelf al de hoge frequenties filtert, zit je voor je het weet met een heel beperkende schakeling. In deze tijd waar SACD en DVD-A meer en meer in de belangstelling komen, wordt er graag wat meer verlangd. Het komt de weergavekwaliteit van de versterker ten goede.

De Mu-stage driver in samenwerking met de 211 toont zijn beperking ver boven de natuurlijke afval in het hoog van de UGT. En dat hoor je ook. Een heel krachtige volbloedige gemakkelijke weergave met een grote transparantie is de beloning. Ik was meteen onder de indruk van wat er met deze kloeke glaskolf mogelijk was.

Enige rimpels in het spiegelende water…

Waren de gelijkrichters. Ik had de gangbare makkelijk verkrijgbare Svetlana 6D22S geronseld als kandidaat. De specs gaven aan dat de buis nog genoeg over had als ze voor deze klus zouden worden gebruikt. Het ging een maand goed, en ik begon steeds meer in de nopjes te raken met de kwaliteit van deze 211 buizenbak. Tot een gelijkrichter inwendig begon te vonken: Bzzzzbzzzzz, en ik een mooie voorstelling van een Russisch ‘st Elmo’s vuur’ kreeg te zien. Ach, kan een keer gebeuren… Nieuwe buisje er op en ja hoor, het speelde weer zonder het visuele spectakel. Tot de volgende dag…bzzzbzzzbzzz…, nu een andere buis. Weer vervangen en ietsjes minder enthousiast ging het weer een paar uur goed. De buisjes waren niet meer aan te slepen. Ik heb nog acht nieuwe gehaald om een eventuele rotte batch uit te sluiten, maar binnen een dag ging het al weer grandioos mis. Versterker uitgezet en op de plank van de hobbykamer geparkeerd. Ik moest eerst een list bedenken…

volgende pagina >>>

Goliath deel 1: Inleiding...
Goliath deel 2: We gaan verder met de reus...
Goliath deel 3: Verdere details...
Goliath deel 4: Nog meer...
Goliath deel 5: Foto's van de opbouw...
   
Schema versterker... Het schema van het versterkerdeel
Schema voeding... Het schema van het voedingdeel
   
www.ae-europe.nl Wat is de Goliath zonder trafo´s en 211 buizen?...
www.acoustic-dimension.com Voor Black Gate condensators...
Explorer Een nog ouderwets prettige elektronicawinkel...
http://www.conrad.nl Heel veel elektronica en andere componenten...