Triode Dick's Page
Little Ceasar
Een single ended buizenbak voor alleman...?
Deel 2
Update:17-5-2003

Het ontwerp…

De voortrap was duidelijk, dat moest een afleiding zijn van de Oliver, maar met een buisje dat minder versterking geeft, omdat het pure eindversterkers zijn. Bij de bouw van de Annastasia was me al opgevallen dat de JJ ECC99 een mooi buisje is. Met een klankkarakter dat me steeds weer aan de ‘76’ doet denken. Het is een echte vriendelijke reus, met een schoon en een zijdeachtig relaxt geluid. Hoewel het elektrisch een beetje op een ECC82 lijkt, is het ECC99 geluid transparanter en opener dan bij de meeste types die ik ooit van de eerstgenoemde thuis had en die meestal een beetje zompige niet levendige weergave karaktertrekken vertonen. Ik gaf eigenlijk altijd de voorkeur aan zijn Octal broer de 6SN7. Best een fijne ontdekking die ‘99’… Maar wie graag een 6SN7 of 12SN7 wil gebruiken? Dat kan met geringe aanpassingen, waarvan de grootste een andere buishouder is. Octal in plaats van noval.

Driver seat…

Dat er een Mu-stage driver configuratie voor de 300B zou worden gebruikt stond al vast. Ik ken geen betere trap. Gehoormatig én technisch.
Met deze door Alan Kimmel bedachte configuratie ben ik de laatste jaren helemaal vertrouwd geraakt, met allerlei denkbare buisjes. Steeds weer lijkt de Mu-stage het beste uit de spanningversterkende buis te halen, of het nu kleine ‘zwakke’ DHT’s zijn als een ‘30’, de helaas zeldzaam wordende globe 227’s of een 6SN7, ze zetten steeds hun beste beentje voor in deze schakeling. De hoogohmige anodebelasting die de buis ‘ziet’ is daar grotendeels debet aan. Er hoeft weinig tot geen arbeid te worden verricht en de buisjes geven theoretisch hun maximale versterking.

Voordelen zijn een lage vervorming, ook bij een grote uitsturing, een lage uitgangsimpedantie en een prima PSRR, de onderdrukking van rommel op de voedingslijn, en een stabiliteit die over lange tijd gegarandeerd blijft. Voor die penthode gebruik ik hier de D3a die nu goed verkrijgbaar is. Hoewel niet meer in productie, zijn de oude voorraden blijkbaar enorm. Ik heb in het verleden behoorlijk moeten speuren naar deze buisjes, maar momenteel is het aanbod uitstekend en de prijzen redelijk. Je koopt ze zelfs makkelijk gepaard, wat bij een steile penthode als de D3a een pré is. Om de beide kanalen, of wie weet alle vijf kanalen, als je een multichannel configuratie wilt maken…, zo gelijk mogelijk te krijgen qua instelling moet je echt penthodes gebruiken die weinig afwijken ten opzichte van elkaar.

Een D3a komt uit de stal van de Duitse Post buizen. De door Siemens, Telefunken, Valvo etc. gemaakte buizen moesten over zeer lange tijd stabiel kunnen werken en ook mechanisch hun mannetje staan. Het zijn echte ‘Special quality’ buizen. Voor minimaal 10.000 uur gebruik gegarandeerd. Het hoeft geen uitleg dat een paartje je jarenlang luisterplezier kan geven…

De ECC99 schat ik ook hoog in, maar die heeft nog een extra ijzer in het vuur. Ik gebruik maar één kant van de dubbeltriode. De andere kant doet niet mee, zelfs de gloeidraad niet. Als de ene kant na vele uren muziek aan zijn eind lijkt te zijn, is de andere helft nog hagelnieuw!. Je kunt de buishouders in de versterkers zelfs zo bedraden dat je na omprikken naar het andere monoblok de andere buishelft gebruikt. De buis kan zo twee levens mee… (wel duidelijk de buisjes merken, anders is het niet meer duidelijk wie wat waar gespeeld heeft, zonder buizentester in de buurt…)

Gelijkrichten…

Een heikeler punt was de gelijkrichtbuis. Mijn favoriet in deze opstelling is de GZ37/ CV378. Zelf heb ik er nog wel een aantal op de plank, maar door de enorme populariteit door de jaren heen is de buis zeldzaam en (te) prijzig geworden. De vraagprijs is ongeveer een tienvoud van enige jaren geleden. En dat wordt alleen maar erger. Is het dat nog waard? Ik denk het niet meer.

Een alternatief is bijvoorbeeld een 5U4. Maar dat is in tegenstelling tot een GZ37 een direct verhitte diodebuis, zodat de mooie langzaam opkomende spanning gemist wordt. Een ‘stand-by’ schakelaar als inschakelhulp is dan wel gewenst om niet plots de hoge anodespanning op je kostbare nog ijskoude 300B te zetten. Ik heb mooie exemplaren gevonden in de vorm van Russische militaire buizen met een voor mij onleesbaar typenummer. Elektrisch zijn het 5U4 gelijkrichters. De geluidskwaliteit die met deze buizen in de buishouder worden gehaald is verre van verkeerd. Een prima alternatief en zeer betaalbaar.

Verder had ik twee GZ34’s ter beschikking, eentje uit China en een Russische Sovtec onder een 5AR4 nummer. Hedendaagse producten. Deze gaven een wat hogere voedingspanning, wat geen punt is, omdat er toch niks op zijn top staat, en een respectabel geluid. Toen ook nog het bericht kwam dat JJ met een GZ34 kwam, waren er genoeg mogelijkheden. De JJ is domweg goedkoop met 12 á 13 euro, prima gemaakt en qua geluid gewoon goed. Er zijn natuurlijk nog legio andere diodebuizen bruikbaar, maar bedenk alleen dat je wel een stand-by schakelaar of inschakelvertraging inbouwt als er een direct verhitte buis wordt gebruikt zoals de 5U4, 5R4, 5Z3 etc. Ik hoor ook goede dingen over een hedendaagse WE kopie de: 274A. Prijzig, zeker, maar ik prik die nog wel eens in de versterker, al was het uit pure nieuwsgierigheid…

De eindbuis…

Ha, daar is ‘ie weer, de befaamde 300B… Al lang niet zo uniek meer dan een decennium geleden, toen menig buizenist nog rode koontjes kreeg van enkel het fluisteren van zijn naam. Het origineel is van Western Electric, vandaag de dag ook weer in productie. Laat je niet tegenhouden, zou ik zeggen…gniffel… dat doet je knip waarschijnlijk wel… Maar eerlijk is eerlijk, ik heb de WE300B een jaar lang te logeren gehad en de buis heeft vele charmes. Ik vond het toch jammer dat hij weer vertrok en ik kijk nog steeds uit naar een paartje nieuwe productie. Die komen nog wel. Ze horen in mijn teststal met verschillende eindbuizen om versterkers als deze Little Ceasar op alle mogelijke manieren aan de tand te voelen. Komt tijd, komt de WE300B, zeg ik maar…

In de basisversie zit de JJ300B. Betaalbaar, betrouwbaar en een degelijke muziekkwaliteit. Wat wil je nog meer? Huh? O, een nog mooiere eindpit? Wat wil het toeval? Ten tijde van de bouw kreeg ik een paar brandnagelneue KR-Audio 300B globes van de importeur om op deze versterker te gebruiken. Voor ik op de zaken vooruit wil lopen: wat een subliem ding… Maar wat is nu het geval?...grrrrrr…De KR-Audio fabrikant meent dat de buizen te goedkoop in de winkel liggen en gooide er een prijsverhoging tegenaan die de KR buizen een meer dan dubbel bedrag op het prijskaartje geven. Gloeiendegloeiende, ik ken het begrip geldontwaarding, maar zo stroef heb ik het niet eerder gezien. Voor de gewone man onder de buizenliefhebbers zoals jij (waarschijnlijk) en ik, is KR zo eigenlijk geen haalbare kaart meer. Dood en doodzonde… Ik ken de Nederlandse importeur ‘Eurogram’ als een eerlijke degelijke firma, die zelfs de in waarde gestegen Euro tegenover de Dollar in het voordeel voor de klant doorrekent, als één van de weinigen in het veld van grote graaiers in de audio en andere handel ( ik zal me inhouden en geen vies woord te gebruiken…). Dat moet maar eens gezegd worden.

Ik hoop dat deze importeur flink aan de deur rammelt van de KR-Audio fabriek en blijft klagen om de prijzen weer op een realistisch niveau te krijgen.

Een andere meevaller kwam in de vorm van een 300B in zondagse kleren: De ‘TJ’ een 300B in globe vorm. Ik kreeg een uitnodiging van Aernoud van de firma ‘Audio Note’ in Den Haag om een paartje TJ300B’s op te komen halen, voor een recensie in de eindbuizentest die al een paar jaar jaar loopt en door de steeds weer nieuwe producten blijft doorgaan, gelukkig…

Er werd een dag geprikt en ik had een aantal bijzonder gezellige uurtjes bij AN. Heerlijk muziek geluisterd en over versterkers gepraat. Ja, wat wil je, twee gelijkgestemde zielen geven dubbele vreugd… De TJ’s zijn ongelooflijk mooi gebouwd. Vergeet de oude China buisproducten, die staan ver van de TJ kwaliteit af. Als de buis op gloei gaat zie je de fillaments opgloeien door de geperforeerde anodeplaat. In de volksmond noemen ze dit een ‘mesh 300B’, maar dat is niet juist. Laat ik het maar ‘semi-mesh’ noemen, omdat een echte mesh anode uit gaas is gebouwd. Maar dat het wonderschoon is, hoeft geen betoog. Deze buis gaat, kan ik al vast verklappen, hoge ogen gooien in de grote eindbuizentest, met zijn mooie weergavekwaliteit.

Er komen toch steeds meer buizen uit China van betere kwaliteit dan we gewend zijn. Ze leren daar flink bij. Ik heb ook een setje van ‘VAA’ aan de tand gevoeld, en hoewel er zeker mooiere buizen zijn als het om muzikale kwaliteit gaat, zijn het betrouwbare producten. Vroeger zag je na enkele uren gebruik al van die vieze bruine vlekken boven in het glas verschijnen bij de Shuguang en Golden Dragon triodes, door verontreinigingen in het gebruikte materiaal en door een te pover vacuum. Bij TJ en VAA is daar geen sprake meer van. De buizen blijven mooi schoon tijdens gebruik. Ze zien er bovendien veel beter gebouwd uit. Een goede zaak, lijkt me, aan rommel hebben we geen gebrek…

Ik heb de verschillende 300B’s allemaal ruim de tijd gegeven om hun kunnen te tonen. Op de ‘Grote eindbuizentest’ vooruitlopend: De JJ is gewoon een prima allrounder met plezierige eigenschappen. Soms een beetje aan de brutale kant. De KR300B globe is een bijzondere buis, absurd goed zelfs. De TJ verfijnt, maar geschikt voor alle soorten muziek…

Later kwamen er nog nieuwe buizen van AVVT, die voor de zoveelste keer weer moet bewijzen dat het wel goed kan. Als Alesa Vaic niet zo zwabberde met de betrouwbaarheid van zijn buizen, variërend in de loop der tijd van super tot ongelooflijk slecht, was hij al lang één van de leidende figuren in buizenland. Maar we geven hem maar weer het voordeel van de twijfel en de nieuwe ‘reference’ (what’s in a name?) 300B krijgt veel draaitijd, eerst bij mij en later bij mijn beste vriend op zijn Oliver. Een echte duurtest. En laat ‘ie de geest eens geven…
Het geluid viel niet tegen, (understatement, om de maker niet meteen weer veren in zijn zitvlak te willen steken, die hij eerst weer moet waarmaken). Integendeel, de triode met zijn aparte anodebouw blijkt veel kwaliteiten te hebben. Minder transparant en verfijnt dan de KR globe, maar wel met veel ‘Tjakka’ gevoel. Het speelt gemakkelijk. Ja, dit kan me wel bekoren… Nu de betrouwbaarheid op lange termijn nog… De buis heeft meer laag energie dan de TJ, maar is wat bruter in zijn muzikale presentatie.

Vergeet niet, ondanks de niet geringe verschillen heten al deze buizen: ‘300B’. Wil de echte 300B opstaan? Wie van de vijftien?

De voedingscondensatoren:

Daar heb ik eens lekker werk van gemaakt. ‘JJ’, waar heb ik die naam eerder gezien, maakt ook elco’s die niet verkeerd zijn. De condensatoren lijken echt met audiofiele kwaliteiten in het achterhoofd te zijn gemaakt. Daar begin ik mee. Een zeer betaalbaar en toch serieus voedingsdeel. De JJ condensator vertoont geen enkele hardheid, die je wel regelmatig bij andere elco’s kunt horen. Philips computer grade elco’s bijvoorbeeld, die je in het Annastasia project ziet, hebben zeker goede kwaliteiten, heeft ook zijn eigen ietwat brutale karakter. Dat je bij goede olie c’s totaal niet hebt, vandaar dat je die zo vaak tegenkomt in zelfbouwversterkers. De JJ’s hebben geen ruwe randjes, maar ook niet helemaal dat sonore wat een mooie olie c heeft. Let op: ook niet alle olie c’s zijn even goed (we moeten niet generaliseren). Ik vind na veel luister uren de JJ een voortreffelijke condensator die het verdient om in fijne apparatuur te worden gebruikt. En voor die prijs…tja, daar heeft deze condensator geen enkele concurrentie.

Daarna komt er een zware jongen, een audiofiele condensator die omringt is door mythes en zwaar voorover loopt van de vele lauwerkransen die hij in de loop der tijd verzameld heeft: De ‘Black Gate WKZ’, ‘The heart of the muze’ staat er veelbelovend op een stickertje op zijn kop... De goede berichten zijn dat momenteel de Black Gates voor een wat sympathiekere prijs worden verkocht, in Nederland nog wel. Het is nog niet ultragoedkoop natuurlijk, maar deze fameuze dingen komen zo toch binnen bereik van meer mensen. Maar is het de onbehoorlijke uitgave voor een paar condensatoren waard? … Op naar deel 3....

 

Little Ceasar deel 1	Inleiding en beschrijving...
Little Ceasar deel 2	Beschrijving vervolg....
Little Ceasar deel 3	Beschrijving vervolg....
Little Ceasar deel 4	Beeldverhaal van de opbouw (deel 1) ...
Little Ceasar deel 5	Beeldverhaal van de opbouw (deel 2) ...
Little Ceasar deel 6	Beeldverhaal van de opbouw (deel 3) ...
Little Ceasar deel 7	Valt er nog wat te tweaken? Reken maar...
Schema versterker	Het schema van de versterkers
Schema voeding	Het schema van de voeding
Onderdelenlijst	Versterkerkerdeel
Onderdelenlijst	Voedingsdeel
Trafoset en JJ buizen	www.ae-europe.nl
Black Gate elco's	www.acoustic-dimension.com
KR buizen	www.eurogram.nl
TJ buizen	www.audionote.nl