triode dick's page

Maar héél slimme mensen hebben met het ontstaan van de audio allerlei dingen bedacht om een trafo toch aan bovengenoemde eisen te laten voldoen. En dat is uitstekend gelukt gezien de mooie apparaten die al in de jaren 40, 50, 60 de muziekliefhebber's trommelvliezen streelden. Denk aan Harman Kardon, Marantz, Quad en Luxman. En vele anderen. In Japan werd veel ontwikkeling gedaan met als resultaat o.a. de mooie Tango en Tamura. De laatsten worden vandaag de dag als referentie gezien voor UGT's (Uit Gang Trafo). Het opmerkelijke is echter dat anno nu er meer kwaliteits UGT's worden gemaakt én te koop zijn dan in de vorige gouden tijd van buizenversterkers. Dit geldt natuurlijk ook voor voedingstrafo's. Ik moest er 15 jaar geleden heel wat voor doen om aan fatsoenlijke voedingstrafo's te komen! Meestal was ik al blij als ik een goeie gebruikte op de kop kon tikken. Ik heb nog steeds een hele mooie Unitran. Die heeft al op diverse versterkers gebivakeerd. Ik had hem zelfs al meeverkocht op een 300B versterker, maar later heb ik de trafo weer terug gekocht!

Hoe maak je een trafo nu geschikt voor audiosignalen? Daar zijn meerdere dingen voor nodig. Allereerst het kernmateriaal, meestal siliciumijzer. Maar als je er nu eens wat nikkel bijdoet? In welke verhouding? En euh..... wat is de ideale laméldikte. Welke vorm moet de kern. Hoe groot moet de kern zijn om nog een goede laagweergave te garanderen? Héél veel vragen dus. En vervolgens: hoe hou ik de wikkelcapaciteit laag genoeg voor een goede hoogweergave? Ach, gewoon in meerdere lagen wikkelen.... mmm, maar in hoeveel lagen? En denken we ook wel aan een goeie koppelfactor? Duizendenéén dingen die mis kunnen gaan! Als UGT-bouwer ben je ongemeen veel tijd kwijt aan het omzeilen van alle ongemakken. Dat de ene fabrikant het wat beter in de vingers (hoofd) heeft dan een andere, ook niet slechte, toont zich in het kwaliteitsverschil tussen de verschillende merken. De witte raven of de krenten in de pap. Er zijn veel mooie UGT's. Maar sommigen zijn gewoon nóg mooier! (vrije vertaling van een Orwell stelling: iedereen is gelijk, sommigen zijn alleen gelijker)

Mijn eigen referentietrafo is sinds anderhalf jaar de Tango NY15 met permaloy kern. Permaloy is een legering van siliciumijzer en nikkel. De preciese samenstelling houden de makers uiteraard voor zichzelf. Maar permaloy is een kernmateriaal wat het verschrikkelijk mooi doet in hele kleine signaaltjes. Galmpjes, zaalacoustiek, ambience, permaloy trafo's laten het allemaal net wat duidelijker horen dan trafo's met "gewoon" kernmateriaal. De NY15 vind ik dan ook net wat mooier dan de ook heel fraaie XE60-5. De laatste ziet er van de buitenkant hetzelfde uit en kun je zien op de foto van SV811-3/ SV572-3 versterker.

Maar de aanleiding om een aparte page te maken over trafo's en met name de UGT kwam een week terug in mij op. Wat gebeurde er wat mij "triggerde"? Ik heb een maand terug een paar Amplimo ringkern single ended trafo's ter beoordeling gekregen van de Nederlandse leverancier. Ontworpen door Menno van der Veen en gefabriceerd in Canada. Type: VDV3050SE.
Ik heb al trafo's van verschillend pluimage op mijn versterker beluisterd. Maar de uitkomst was altijd voorspelbaar: och ja, wel mooi..... maar Tangokwaliteit? ha, ha,.... Ik was steeds blij als mijn Japanse vrienden weer op hun plaats stonden. Hirata san kijkt met zijn producten ver boven het maaiveld uit. Maar ja, ik moest de VDV een eerlijke kans te geven en monteerde ze op één van mijn versterkers. De 245 met 227 als driver in Mu-stage configuratie met een 6AG7. Voorwaar niet het minste. Normaal uiteraard met één van de Tango's uitgerust. De rest van de componenten benedendeks in de versterker zijn ook van onbesproken kwaliteit. Dit zou de tekortkomingen van de Amplimo onbarmhartig op mijn trommelvlies projecteren. Eerst een paar dagen inspelen op de hobbykamer. Vrijdag, ik zet de versterker op het audiorek en sluit het geheel aan. Power on....even tijd om een bakje koffie te zetten, en vlug een plaatje in de CD-lade te doen. Een kwartier later probeer ik mijn kaak weer wat op zijn normale plek te drukken. Gloeiendegloeiende...wat is dit een mooie trafo! Mijn oude vrienden moeten een nieuwe vriend aan tafel dulden. Een heel ruimtelijk gedetaileerd superschoon geluidsbeeld! De VDV3050SE is een hagelwitte raaf. Een fantastische ontdekking. Zaterdag kwam audiovriend Cees langs. Hij had zijn luidsprekers bij zich. Voight TQWT zelfbouw met klassieke Philips breedbanders. Hoogrendement. Hij had wat te weinig laag vond hij, en wilde advies voor een subwoofer. "Cees" zei ik " zullen we ze eens op de 45 met nieuwe ringkern proberen"?

En zo gezegd zo gedaan. De uitkomst was dat Cees geen sub meer bouwd. De TQWT's gaven nu wel een diep strak laag. En een schitterend stereobeeld. We hebben plaat na plaat uit de kast gehaald. Cees wil nu eigenlijk het liefs een paar van deze trafo's op zijn versterker! Zijn en mijn versterker verschillen van concept overigens niet veel. In ons audioclubje gaan de ideetjes gewoon op tafel om te gebruiken. De Amplimo's geven een veel dieper en beter laag dan zijn eigen, niet nader te noemen UGT's. Toen Cees weer naar huis was sloot ik mijn eigen luidsprekers weer aan. Ik zou ze echt niet willen ruilen, maar hoor heel goed waarom veel mensen er zo gek van zijn. En als ze nog wat beter getuned zouden worden.........

Ik heb nog geen enkele behoefte gehad, en dat is uitzonderlijk, de trafo's weer uit te wisselen. Ik draai gewoon mijn muziek zonder te denken aan allerlei dingen die eigenlijk beter moeten. Een groter compliment is toch niet mogelijk. Ik schaal de VDV3050SE in op dezelfde hoogte als de Tango NY15 en dus iets hoger dan de XE60.
De ronde jongens geven even veel details weer als de NY15. Het is de eerste niet-Tango die mij uit mijn bol doet gaan. De NY15 is wél ruim dubbel zo duur in aanschaf! De VDV3050SE trafo heeft dus geen enkele concurentie!

Ik heb ze natuurlijk ook nog even op de meetbank gehad. De resultaten zijn uitstekend. Geen rare overshoots of dergelijke. En zeer breedbandig. Van ultradiep tot zo'n 90 Khz. Een 10 Khz blok ziet er uitstekend uit. De afwerking is van een hoog niveau. Ingegoten in een ronde naadloos afgewerkte behuizing. Eén puntje van kritiek: graag een bevestigingsbout en een boormal erbij a.u.b. Maakt het geheel echt af.
Als ik dit schrijf bedenk ik me dat het wel een reclameverhaal lijkt! Niets is minder waar! Als het een shitproduct was had ik hem hier óók doorgetrokken. Maar als een product echt geweldig is, moet het óók gezegd worden. Menno en Amplimo, proficiat!

Na de eerste zeer prettige kennismaking en de bouw van de OB300BA, speciaal voor deze UGT, heb ik natuurlijk nog wat gespeeld met andere eindbuizen. De eindbuis die het ontiegelijk mooi doet met deze ronde UGT's is de AVVT AV300B. Dat klikt geweldig. De koperen donuts laten elke verandering, hoeft géén verbetering te zijn, horen. En de Amplimo met AVVT is zoals de Engelsen het zo mooi zeggen, "a match made in heaven". Zeker samen met de 30 direct verhitte triode in de driverstage. Dit is nu de vaste opstelling van mijn muziekinstallatie. De KR300BXL is van dezelfde grote klasse. De Sovtec 2A3 doen de UGT's zeker ook recht. Wat een onverwacht leuke triode is dat. En voor de prijs niet te verslaan. Oké, met de AVVT 2A3 gaat het allemaal nog een versnelling hoger, maar dat is niet geheel een eerlijke vergelijking.

Ik heb nu de luxe dat ik met drie versterkers met supertrafo's kan spelen. En dan is er de "moeilijke" keuze: welke versterker gaat vanavond aan? Nou, ze komen alledrie afwisselend in mijn audiosetje. Hoef ik alleen even de kabels om te pluggen. Ik sjouw me nu een hernia, steeds de trap op en af met de zware jongens.
Ach en wee, wat heb ik een slecht leven........ Heh, heh..... Zo, en nu is het tijd voor muziek!

Dat trafo's zeer klankbepalend zijn in versterkers is een waarheid als een koe! Een voedingstrafo moet zorgen voor een stabiele spanning in de versterker. En een uitgangstrafo maakt van de hoge wisselspanning (muzieksignaal) met een relatief hoge impedantie en lage stroomcapaciteit, een spanning die onze luidspreker aan kan drijven. Mét een lage impedantie die de nodige stroom kan leveren. Gelijk wordt ook nog verwacht dat dit kan over een breed frequentie gebied.